Η κοινή ζωή, οι ίδιες συνήθειες και το βάρος της φροντίδας φαίνεται να συνδέονται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας και στον άλλο σύζυγο, σύμφωνα με μεγάλη μελέτη σχεδόν ενός εκατομμυρίου παντρεμένων ατόμων.
Μεγαλύτερος ο κίνδυνος για τον άλλο σύζυγο
Ο γάμος έχει συνδεθεί διαχρονικά με σημαντικά οφέλη για την υγεία, από την καρδιά έως το προσδόκιμο ζωής. Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι όταν ο ένας σύζυγος εμφανίζει άνοια, αυξάνεται αισθητά και ο κίνδυνος να εκδηλώσει τη νόσο και ο άλλος, γεγονός που οδηγεί τους ερευνητές να εξετάσουν τον ρόλο των κοινών συνηθειών αλλά και της επιβάρυνσης που συνεπάγεται η φροντίδα ενός ασθενούς.
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, ανέλυσε δεδομένα από σχεδόν ένα εκατομμύριο παντρεμένους κατοίκους της Ταϊβάν. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν σύζυγο με άνοια εμφάνιζαν σημαντικά αυξημένη πιθανότητα να αναπτύξουν και οι ίδιοι άνοια σε σύγκριση με ζευγάρια στα οποία κανείς από τους δύο δεν είχε διαγνωστεί με τη νόσο.
Η αύξηση του κινδύνου ήταν ιδιαίτερα αισθητή, φτάνοντας έως και το 74% στις γυναίκες και το 69% στους άνδρες.
Τα ευρήματα αυτά συμβαδίζουν με παλαιότερη μελέτη του Utah State University, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of the American Geriatrics Society. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι σύζυγοι ατόμων με άνοια εμφάνιζαν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν και οι ίδιοι άνοια, εκτιμώντας ότι το χρόνιο στρες της φροντίδας αποτελεί έναν πιθανό μηχανισμό πίσω από τη συγκεκριμένη συσχέτιση, χωρίς ωστόσο να αποκλείονται και άλλοι κοινοί περιβαλλοντικοί ή βιολογικοί παράγοντες.
Επιπροσθέτως, μια άλλη έρευνα, έδειξε ότι οι χήροι, οι διαζευγμένοι και όσοι δεν παντρεύτηκαν ποτέ είχαν χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας σε σχέση με τους παντρεμένους. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι μετά από έναν χωρισμό ή την απώλεια του συντρόφου, οι άνθρωποι αναπτύσσουν ευρύτερα κοινωνικά δίκτυα, ενώ όσοι δεν παντρεύονται έχουν περισσότερο χρόνο να επενδύσουν σε κοινωνικές σχέσεις.
Η ξαφνική λιγούρα για αυτές τις 3 τροφές μπορεί να είναι πρώιμο σημάδι άνοιας
Τι είναι η άνοια
Η άνοια δεν αποτελεί μία συγκεκριμένη ασθένεια, αλλά έναν γενικό όρο που περιγράφει τη σταδιακή έκπτωση γνωστικών λειτουργιών, όπως η μνήμη, η γλώσσα, η κρίση και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.
Στην έρευνα συμπεριλήφθηκαν όλες οι μορφές άνοιας, μεταξύ των οποίων η νόσος Αλτσχάιμερ, που σχετίζεται με τον μη φυσιολογικό σχηματισμό πρωτεϊνών στον εγκέφαλο, αλλά και η αγγειακή άνοια, η οποία προκαλείται από διαταραχές στην αιμάτωση του εγκεφάλου.
Η συσχέτιση παρατηρήθηκε τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες, ανεξάρτητα από το αν ζούσαν σε αστικές, ημιαστικές ή αγροτικές περιοχές.
Παράλληλα, τα άτομα με υψηλότερο εισόδημα και περισσότερα παιδιά εμφάνιζαν ελαφρώς μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν άνοια, χωρίς όμως να εξαφανίζεται η σχέση μεταξύ της νόσου στους δύο συζύγους.
ΠΟΥ: Έως και το 45% των περιστατικών άνοιας μπορεί να προληφθεί ή να καθυστερήσει
Οι πιθανές εξηγήσεις των επιστημόνων
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το φαινόμενο δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε έναν συνδυασμό επιρροών που ξεκινούν πολλά χρόνια πριν εκδηλωθεί η άνοια.
Αρχικά αναφέρονται στην ομοιογαμία (assortative mating), δηλαδή στην τάση των ανθρώπων να επιλέγουν συντρόφους με παρόμοιο μορφωτικό επίπεδο, οικονομική κατάσταση και συνήθειες που επηρεάζουν την υγεία.
Παράγοντες όπως η ανώτερη εκπαίδευση, η καλύτερη οικονομική κατάσταση, η ισορροπημένη διατροφή και η συστηματική άσκηση έχουν συνδεθεί με χαμηλότερο ή καθυστερημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Εφόσον οι σύζυγοι μοιράζονται πολλά από αυτά τα χαρακτηριστικά, είναι πιθανό να έχουν και παρόμοια πορεία ως προς τη γνωστική υγεία.
Εξίσου σημαντικό θεωρείται το γεγονός ότι τα ζευγάρια περνούν δεκαετίες ακολουθώντας κοινές συνήθειες, από τη διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα έως τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες ζουν.
Οι παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν
- Η επιλογή συντρόφων με παρόμοιο μορφωτικό και κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο.
- Οι κοινές διατροφικές συνήθειες και ο τρόπος ζωής για πολλά χρόνια.
- Η κοινή έκθεση στις ίδιες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
- Το αυξημένο σωματικό και ψυχολογικό φορτίο της φροντίδας όταν ο ένας σύζυγος νοσήσει.
Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι παραπάνω παράγοντες δεν επαρκούν για να εξηγήσουν πλήρως τα αποτελέσματα. Η σχέση μεταξύ της άνοιας του ενός συζύγου και της εμφάνισης άνοιας στον άλλο καταγράφηκε ακόμη και σε άτομα με υψηλό εισόδημα, καλή υγεία και υψηλό μορφωτικό επίπεδο.
Το βάρος της φροντίδας ίσως παίζει καθοριστικό ρόλο
Μία ακόμη πιθανή εξήγηση αφορά το φορτίο που επωμίζεται ο σύζυγος που αναλαμβάνει τη φροντίδα του ασθενούς.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, έως και ένας στους τρεις φροντιστές παρέχει καθημερινή φροντίδα ενώ αντιμετωπίζει ήδη προβλήματα υγείας. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για μη αμειβόμενη φροντίδα, χωρίς επαρκή υποστήριξη.
Οι φροντιστές εκτίθενται συχνότερα σε κατάθλιψη, χρόνιο στρες, έντονη απογοήτευση, θυμό και ενοχές. Παράλληλα, ορισμένοι εμφανίζουν αυξημένη εξάρτηση από το αλκοόλ ή άλλες ουσίες, παράγοντες που ενδέχεται να συμβάλλουν στην αύξηση του κινδύνου άνοιας.
Η έρευνα εντόπισε ακόμη μία μικρή διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών στα ζευγάρια χωρίς παιδιά, γεγονός που υποδηλώνει ότι όταν δεν υπάρχει οικογενειακή βοήθεια, το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας αναλαμβάνεται συχνότερα από τη σύζυγο.