Κοινά φάρμακα για τον διαβήτη τύπου 2 μπορεί να προκαλέσουν ένα κρυφό «ντόμινο» συνταγογραφήσεων, όπου γιατροί γράφουν ένα δεύτερο φάρμακο για να αντιμετωπίσει τις παρενέργειες του πρώτου, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο πολυφαρμακίας. Νέα μεγάλη μελέτη εντόπισε επτά τέτοιες πιθανές αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις. Τι έδειξαν τα ευρήματά της;
Φάρμακα για τον διαβήτη: Τι δείχνει νέα μελέτη για τις αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις
Εκατομμύρια άνθρωποι με διαβήτη τύπου 2 παίρνουν καθημερινά φάρμακα για τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα. Κάθε φάρμακο μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, άλλες ήπιες και άλλες πιο σοβαρές.
Το πρόβλημα προκύπτει όταν μια τέτοια παρενέργεια εκλαμβάνεται ως νέο πρόβλημα υγείας και προστίθεται ένα δεύτερο φάρμακο για την αντιμετώπισή της, χωρίς να εξετάζεται επαρκώς η πιθανή σχέση της με την αρχική θεραπεία. Το φαινόμενο αφορά ιδιαίτερα τους ηλικιωμένους, οι οποίοι συχνά παίρνουν πολλά φάρμακα ταυτόχρονα.
Η νέα έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό BMC Medicine με τίτλο “Prescribing cascades in people with type 2 diabetes: analyses of two representative routine healthcare databases”.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δύο μεγάλες βάσεις δεδομένων από την καθημερινή κλινική πρακτική και εξέτασαν αν η έναρξη μιας φαρμακευτικής αγωγής ακολουθούνταν πιο συχνά από τη χορήγηση ενός δεύτερου φαρμάκου, σε σύγκριση με την αντίστροφη σειρά.
Στόχος τους ήταν να εντοπίσουν πιθανές περιπτώσεις στις οποίες ένα επιπλέον φάρμακο συνταγογραφείται για την αντιμετώπιση ανεπιθύμητων ενεργειών μιας προηγούμενης θεραπείας.
Τι δείχνουν πρόσφατες έρευνες για τις αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις
Οι μελέτες των τελευταίων ετών παρουσιάζουν ανάμεικτα ευρήματα, καθώς η συχνότητα των αλυσιδωτών συνταγογραφήσεων διαφέρει ανάλογα με τον πληθυσμό και το περιβάλλον περίθαλψης.
Πίεση: Τι συμβαίνει όταν ξεχνάμε το χάπι – Τι πρέπει να κάνουμε με τη δόση που χάσαμε
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2026 με τίτλο “Characterising prescribing cascades in older community-dwelling adults attending general practice in The Netherlands: a retrospective cohort study”, οι αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις φαίνεται να είναι σχετικά σπάνιες στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, παραμένουν όμως πιθανή αιτία αποτρέψιμης βλάβης από φάρμακα.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο “Detection of Potential Prescribing Cascades in Multimorbid Older Patients Hospitalised with Acute Illness—An Observational Prospective Prevalence Study”, το 39,4% των 385 ηλικιωμένων νοσηλευόμενων ασθενών με πολλαπλά προβλήματα υγείας παρουσίαζε τουλάχιστον μία πιθανή αλυσιδωτή συνταγογράφηση.
- Σύμφωνα με το άρθρο του 2025 με τίτλο “Reducing prescribing cascades”, η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των περιπτώσεων μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της πολυφαρμακίας. Στα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνονται η αξιολόγηση των ανεπιθύμητων ενεργειών, η επανεξέταση της αναγκαιότητας κάθε φαρμάκου και, όπου ενδείκνυται, η μείωση της δόσης ή η διακοπή μιας θεραπείας υπό ιατρική καθοδήγηση.
Τι έδειξαν τα δεδομένα
Οι ερευνητές εξέτασαν ζεύγη φαρμάκων στα οποία το δεύτερο μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση μιας γνωστής ανεπιθύμητης ενέργειας του πρώτου. Από τα 12 ζεύγη που αναλύθηκαν, εντοπίστηκαν επτά πιθανές αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις, οι οποίες αφορούσαν φάρμακα για τον διαβήτη και για άλλα προβλήματα υγείας που συχνά συνυπάρχουν με αυτόν.
Μετά την έναρξη θεραπείας με αναστολείς SGLT2, παρατηρήθηκε αυξημένη συχνότητα συνταγογράφησης αντιβιοτικών για λοιμώξεις του ουροποιητικού, αντιμυκητιασικών φαρμάκων και φαρμάκων για την υπερδραστήρια ουροδόχο κύστη.
Η χρήση θειαζολιδινεδιονών συνδέθηκε με επακόλουθη συνταγογράφηση διουρητικών της αγκύλης, τα οποία βοηθούν τον οργανισμό να αποβάλλει την περίσσεια αλατιού και νερού μέσω των ούρων.
Στις πιθανές αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις περιλαμβάνονταν και περιπτώσεις που αφορούσαν τις στατίνες. Οι ερευνητές εξέτασαν τη συσχέτισή τους με την επακόλουθη χορήγηση φαρμάκων για συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό σύστημα ή για διαταραχές του ύπνου.
Οι αναστολείς διαύλων ασβεστίου, που χρησιμοποιούνται συχνά για την αντιμετώπιση της υψηλής αρτηριακής πίεσης, ακόμη και σε άτομα με διαβήτη, μπορούν να προκαλέσουν πρήξιμο στα πόδια. Το σύμπτωμα αυτό ενδέχεται να οδηγήσει στη συνταγογράφηση διουρητικών, παρότι δεν οφείλεται απαραίτητα σε κατακράτηση υγρών που απαιτεί τέτοια θεραπεία.
Καρκίνος: Κοινά αντικαταθλιπτικά συνδέονται με 37% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου – Τι έδειξε νέα μελέτη
Αναστολείς SGLT2: Γιατί συνδέονται με λοιμώξεις
Οι αναστολείς SGLT2 περιορίζουν την επαναρρόφηση της γλυκόζης από τους νεφρούς, επιτρέποντας την αποβολή μεγαλύτερης ποσότητάς της μέσω των ούρων. Η αυξημένη ούρηση και η ζάλη, που μπορεί να σχετίζεται με τη μείωση του όγκου των υγρών του οργανισμού, συγκαταλέγονται στις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειές τους.
Η αυξημένη παρουσία γλυκόζης στα ούρα ευνοεί επίσης την ανάπτυξη μυκήτων, αυξάνοντας κυρίως τον κίνδυνο μυκητιασικών λοιμώξεων στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί ορισμένοι ασθενείς χρειάζονται αντιμυκητιασική θεραπεία μετά την έναρξη των συγκεκριμένων φαρμάκων.
Η σχέση με τις λοιμώξεις του ουροποιητικού είναι λιγότερο σαφής και δεν πρέπει να συγχέεται με τον τεκμηριωμένο αυξημένο κίνδυνο μυκητιασικών λοιμώξεων.
Θειαζολιδινεδιόνες: Πότε μπορεί το πρήξιμο να οδηγήσει σε συνταγογράφηση διουρητικών
Οι θειαζολιδινεδιόνες βοηθούν τον οργανισμό να ανταποκρίνεται καλύτερα στην ινσουλίνη, βελτιώνοντας τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.
Στις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειές τους περιλαμβάνονται η κατακράτηση υγρών, το πρήξιμο στα πόδια και στους αστραγάλους και η αύξηση του σωματικού βάρους. Ορισμένα φάρμακα αυτής της κατηγορίας συνδέονται επίσης με αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων και μπορεί να επιδεινώσουν την καρδιακή ανεπάρκεια. Η υπογλυκαιμία είναι πιο πιθανή όταν συνδυάζονται με άλλα αντιδιαβητικά φάρμακα που μειώνουν το σάκχαρο.
Όταν το πρήξιμο αντιμετωπίζεται με την προσθήκη διουρητικού, χωρίς να εξεταστεί αν οφείλεται στην αρχική θεραπεία, μπορεί να δημιουργηθεί μια αλυσιδωτή συνταγογράφηση.
Τι προτείνουν οι ερευνητές
Αντί να προστίθεται αυτομάτως ένα δεύτερο φάρμακο για κάθε νέο σύμπτωμα, οι ερευνητές τονίζουν τη σημασία της διερεύνησης του ενδεχομένου να πρόκειται για ανεπιθύμητη ενέργεια μιας ήδη υπάρχουσας θεραπείας.
Ανάλογα με την περίπτωση, ο θεράπων γιατρός μπορεί να εξετάσει την αλλαγή της δόσης, την αντικατάσταση ή τη διακοπή του αρχικού φαρμάκου, εφόσον τα οφέλη και οι κίνδυνοι το επιτρέπουν. Η χρονική ακολουθία δύο συνταγογραφήσεων, πάντως, δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η δεύτερη ήταν περιττή.
Ο στόχος είναι να μειωθεί το θεραπευτικό φορτίο, να περιοριστούν οι περιττές φαρμακευτικές αγωγές και να διευκολυνθεί η καθημερινότητα και η ποιότητα ζωής των ασθενών.
Οι άνθρωποι με διαβήτη δεν πρέπει να διακόπτουν ή να αλλάζουν μόνοι τους τη φαρμακευτική τους αγωγή. Αν εμφανίσουν ένα νέο σύμπτωμα μετά την έναρξη θεραπείας, είναι σημαντικό να το συζητήσουν με τον γιατρό τους.
Πηγές: New York Post, BMC Medicine, PubMed, PMC, PubMed