Μελέτη εξηγεί πώς η παχυσαρκία επηρεάζει τη φλεγμονή, τις ορμόνες, το ανοσοποιητικό, τον μεταβολισμό, το DNA και το μικροβίωμα, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρκίνου.
Η παχυσαρκία δεν αφορά μόνο την εικόνα του σώματος ούτε περιορίζεται στους γνωστούς κινδύνους για διαβήτη και καρδιαγγειακά νοσήματα.
Σύμφωνα με μεγάλη ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό JAMA, η αυξημένη συσσώρευση λίπους στο σώμα συνδέεται και με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης πολλών μορφών καρκίνου.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι το υπερβάλλον βάρος και η παχυσαρκία αντιστοιχούν περίπου στο 10% των νέων διαγνώσεων καρκίνου κάθε χρόνο στις ΗΠΑ, ενώ σε ορισμένους καρκίνους, όπως ο καρκίνος του ενδομητρίου και ορισμένοι καρκίνοι του ήπατος και των χοληφόρων, το ποσοστό αυτό μπορεί να φτάνει έως και το 50%.
Παχυσαρκία: Αυξάνει τον κίνδυνο για 13 μορφές καρκίνου-Τι δείχνουν τα δεδομένα
Συνεπώς, το σωματικό βάρος δεν είναι απλώς ένας «παράγοντας κινδύνου» ανάμεσα σε άλλους, αλλά ένας σημαντικός βιολογικός παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει την ίδια τη διαδικασία της καρκινογένεσης.
Τι σημαίνει υπέρβαρο και τι παχυσαρκία
Όπως υπενθυμίζουν η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας Θάνος Δημόπουλος, ως υπέρβαρο ορίζεται ο δείκτης μάζας σώματος από 25 έως 29,9 και ως παχυσαρκία ο δείκτης 30 και άνω. Ωστόσο, το πιο ουσιαστικό μήνυμα δεν είναι μόνο ο αριθμός στη ζυγαριά ή στον δείκτη μάζας σώματος, αλλά το τι συμβαίνει μέσα στον λιπώδη ιστό όταν αυτός αυξάνεται υπερβολικά.
Ο λιπώδης ιστός δεν είναι απλώς αποθήκη ενέργειας
Ο λιπώδης ιστός δεν είναι ένα παθητικό «απόθεμα» ενέργειας. Είναι ένα δυναμικό όργανο που παράγει ορμόνες, επηρεάζει τον μεταβολισμό, «συνομιλεί» με το ανοσοποιητικό σύστημα και συμμετέχει στη ρύθμιση της φλεγμονής. Όταν όμως υπερφορτωθεί, η φυσιολογική του λειτουργία διαταράσσεται. Τότε αρχίζει να δημιουργείται ένα εσωτερικό περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου.
Χρόνια φλεγμονή και καρκινογένεση
Ένας από τους βασικούς μηχανισμούς που συνδέουν την παχυσαρκία με τον καρκίνο είναι η χρόνια φλεγμονή.
Στην παχυσαρκία τα λιποκύτταρα διογκώνονται και καταπονούνται. Ορισμένα τελικά καταστρέφονται, προκαλώντας την ενεργοποίηση ανοσοκυττάρων και την παραγωγή φλεγμονωδών ουσιών.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- ιντερλευκίνη-1β
- ιντερλευκίνη-6
- παράγοντας νέκρωσης όγκου άλφα
Οι ουσίες αυτές δεν περιορίζονται στον λιπώδη ιστό αλλά επηρεάζουν ολόκληρο τον οργανισμό, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που μπορεί να διευκολύνει την ανάπτυξη όγκων.
Οι ορμονικές αλλαγές που ευνοούν τον καρκίνο
Η παχυσαρκία μεταβάλλει επίσης την ορμονική ισορροπία του οργανισμού.
Τα επίπεδα της λεπτίνης αυξάνονται, ενώ μειώνονται τα επίπεδα της αδιπονεκτίνης, μιας ορμόνης που θεωρείται ότι διαθέτει αντιφλεγμονώδεις και προστατευτικές ιδιότητες.
Επιπλέον, μετά την εμμηνόπαυση ο λιπώδης ιστός γίνεται η κύρια πηγή παραγωγής οιστρογόνων. Όταν το λίπος είναι αυξημένο και φλεγμονώδες, παράγονται περισσότερα οιστρογόνα, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει τον πολλαπλασιασμό κυττάρων σε ευαίσθητους ιστούς.
Η επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα
Το ανοσοποιητικό σύστημα φυσιολογικά εντοπίζει και καταστρέφει κύτταρα που έχουν υποστεί επικίνδυνες μεταβολές.
Στην παχυσαρκία, όμως, αυτή η προστατευτική λειτουργία φαίνεται να εξασθενεί. Παρατηρείται αύξηση κυττάρων που καταστέλλουν την ανοσιακή απόκριση και ταυτόχρονα μειώνεται η αποτελεσματικότητα των κυτταροτοξικών Τ λεμφοκυττάρων, που είναι κρίσιμα για την εξάλειψη πιθανών καρκινικών κυττάρων. Έτσι, το σώμα όχι μόνο παράγει περισσότερα σήματα που ευνοούν τον όγκο, αλλά ταυτόχρονα χάνει μέρος της ικανότητάς του να τον σταματήσει εγκαίρως.
Μεταβολισμός και τροφοδότηση των καρκινικών κυττάρων
Ένας ακόμη κρίσιμος άξονας είναι ο μεταβολισμός. Τα καρκινικά κύτταρα χρειάζονται ενέργεια για να πολλαπλασιαστούν, και ο υπερτροφικός λιπώδης ιστός φαίνεται ότι μπορεί να τους τη διαθέτει άφθονα.
Ελεύθερα λιπαρά οξέα και άλλα μεταβολικά «καύσιμα» μεταφέρονται σε αναπτυσσόμενους όγκους και ενισχύουν την επιβίωση, την ανάπτυξη και ενίοτε τη μετάσταση. Η παχυσαρκία δεν προσφέρει απλώς περισσότερο «απόθεμα», αλλά διαμορφώνει μια μεταβολική κατάσταση που διευκολύνει τα καρκινικά κύτταρα να εκμεταλλευτούν την περίσσεια ενέργειας.
Οξειδωτικό στρες, DNA και μικροβίωμα
Σύμφωνα με την ανασκόπηση, η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο οξειδωτικό στρες και λιγότερο αποτελεσματικούς μηχανισμούς επιδιόρθωσης του DNA. Αυτό σημαίνει περισσότερες πιθανότητες να συσσωρευτούν γενετικές βλάβες, άρα και να ευνοηθεί η έναρξη της καρκινογένεσης. Επιπλέον, επηρεάζεται και το μικροβίωμα του εντέρου.
Η παχυσαρκία σχετίζεται με μείωση ωφέλιμων βακτηρίων και αύξηση μικροβιακών πληθυσμών που προάγουν φλεγμονή και διαταραχή του εντερικού φραγμού. Έτσι, το έντερο μετατρέπεται σε ακόμη μία πηγή φλεγμονωδών και δυνητικά καρκινογόνων ερεθισμάτων.
Ο ρόλος της ηλικίας και του μεταβολικού προφίλ
Το ενδιαφέρον είναι ότι η σχέση παχυσαρκίας και καρκίνου δεν είναι ίδια για όλους και σε όλες τις ηλικίες. Η μελέτη επισημαίνει ότι η μεταβολικά «ανθυγιεινή» παχυσαρκία, όταν δηλαδή συνυπάρχουν υπέρταση, δυσλιπιδαιμία ή αντίσταση στην ινσουλίνη, συνδέεται με ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο. Επίσης, το υπερβάλλον βάρος από την παιδική και εφηβική ηλικία μπορεί να επηρεάζει τον κίνδυνο καρκίνου δεκαετίες αργότερα. Αυτό δείχνει ότι η πρόληψη δεν αρχίζει στην ώριμη ηλικία, αλλά πολύ νωρίτερα.
Μπορεί η απώλεια βάρους να μειώσει τον κίνδυνο;
Το πιο ελπιδοφόρο μήνυμα της ανασκόπησης είναι ότι η απώλεια βάρους ίσως μειώνει τον κίνδυνο. Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι σε παρατηρητικές μελέτες, απώλεια άνω του 10% του σωματικού βάρους, είτε μετά από βαριατρική χειρουργική είτε με φάρμακα όπως οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1, συνδέθηκε με μέτρια μείωση της επίπτωσης ορισμένων καρκίνων που σχετίζονται με την παχυσαρκία.
Το αποτέλεσμα δεν είναι θεαματικό ούτε έχει αποδειχθεί οριστικά με τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, αλλά είναι σημαντικό. Υποδηλώνει ότι η μείωση του βάρους δεν βελτιώνει μόνο τον μεταβολισμό και την ποιότητα ζωής, αλλά πιθανώς απομακρύνει και ένα μέρος του βιολογικού εδάφους πάνω στο οποίο αναπτύσσεται ο καρκίνος.
Συνολικά, αυτή η ανασκόπηση μας καλεί να δούμε την παχυσαρκία όχι ως θέμα αισθητικής ή ατομικής αδυναμίας, αλλά ως σύνθετη βιολογική κατάσταση με σοβαρές συνέπειες για την υγεία.
Η σχέση της με τον καρκίνο περνά μέσα από τη φλεγμονή, τις ορμόνες, το ανοσοποιητικό, τον μεταβολισμό, το DNA και το μικροβίωμα. Και ακριβώς επειδή πρόκειται για μια τόσο πολυεπίπεδη σχέση, η αντιμετώπισή της χρειάζεται ενημέρωση, πρόληψη, έγκαιρη παρέμβαση και μακροπρόθεσμη υποστήριξη.